Veroorzaken suikerbevattende frisdranken gedragsproblemen?

25 april 2007 | voor u gelezen en onderzocht

In 2006 verscheen in het oktobernummer van The American Journal of Public Health een artikel van Lien et al over een dwarsdoorsnede onderzoek bij 5498 Noorse adolescenten naar het verband tussen consumptie van suiker-bevattende frisdranken, mentale stoornissen, hyperactiviteit en gedragsproblemen. Een samenvatting van dat artikel, ontleend aan het Ortho Institute, is ook te vinden op www.voeding.web.log.nl, 23 maart 2007, onder de rubriek Gezondheid, Onderzoek, Voeding. Uit die samenvatting wordt weer eens duidelijk hoe negatieve vooroordelen over de betekenis van suiker in de voeding in de voedingsvoorlichting bevestigd worden door onjuiste en kritiekloze weergave van de resultaten van een onderzoek. In de kop van de samenvatting wordt namelijk een oorzakelijk verband gesuggereerd tussen suikerhoudende frisdranken en psychologische problemen, terwijl in de oorspronkelijke publicatie door de onderzoekers wordt geconcludeerd dat een hoog gebruik van suiker bevattende frisdranken bij adolescenten alleen geassocieerd is met mentale gezondheidsproblemen, zelfs na correctie voor mogelijke verstorende variabelen. Een associatie hoeft natuurlijk helemaal niet een oorzakelijk verband te zijn.

In feite blijkt uit de resultaten van het oorspronkelijke onderzoek dat sprake is van een J-vormig verband tussen frisdrankconsumptie en de bovengenoemde mentale problemen, waarbij zowel een laag- als en hoog gebruik van frisdrank daarmee geassocieerd is. J-vormige of ook wel U-vormige verbanden geven aan dat extreem gedrag, zowel aan de onderzijde als wel aan de bovenzijde van de verdeling, gepaard gaat met een verhoogd risico op ziekte, terwijl gematigd gedrag juist gepaard gaat met een lager risico. De verklaring van deze J- of U-vormige verbanden is vaak erg moeilijk te geven en berust meestal op zeer complexe interacties op het gebied van leefstijl, leefomgeving en erfelijke aanleg die door middel van statistische bewerkingen niet zijn te ontrafelen.

In de onderhavige studie is het dan ook bepaald onzeker dat de gedrags- en mentale problemen een oorzakelijk relatie met suikergebruik via frisdrank hebben. Zulke oorzakelijke relaties kunnen eigenlijk alleen maar worden vastgesteld door middel van placebo-gecontroleerde en dubbelblind uitgevoerde experimentele studies. Juist in zulke studies heeft men nimmer een negatief effect van suiker op gedrag kunnen aantonen, zodat al meer dan 15 jaar geleden men tot het inzicht kwam dat suikergebruik geen invloed heeft op gedrag. Daar komt bij dat het ook moeilijk is voor te stellen dat juist suiker een dergelijk effect zou hebben. Immers, de verklaring zou gezocht moeten worden in beïnvloeding van de bloedglucose spiegel, dan wel in de regulatie daarvan. Suiker heeft in dit opzicht geen bijzondere eigenschappen ten opzichte van andere koolhydraten. Suiker heeft namelijk een matige glycemische index. Wel moet worden aangetekend dat excessief gebruik van suiker aanleiding kan geven tot een onevenwichtige voeding en tekorten aan bepaalde voedingsstoffen. Onder die omstandigheden zou suikergebruik een indirect effect kunnen hebben op de gezondheid. Een dergelijk gezondheidseffect is niet specifiek voor suiker maar geldt voor elke vorm van excessief gebruik. Op grond van vele studies kan echter worden geconcludeerd dat er geen bewijs bestaat dat suikers in de voeding beneden het niveau van 20% van de energie-inname gepaard gaat met tekorten aan onmisbare voedingsstoffen. De gemiddelde consumptie in Nederland bedraagt tussen de 10 en 15 en%. Overigens zou een overmatige consumptie van frisdranken met cafeine wel aanleiding kunnen geven tot hyperactief gedrag, cafeine is immers een pepmiddel.

Prof. dr. ir. G. Schaafsma

Literatuur
Lien L, Lien N, Hyerdahl S, Thoresen M, Bjertness E (2006), Consumption of soft drinks and hyperactivity, mental distress, and conduct problems among adolescents in Oslo, Norway. American Journal of Public Health 96: 1815-1820.

Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2006. Den Haag: Gezondheidsraad, 2006; publicatie nr 2006/21.