Diabetes, de nieuwe epidemie? | oktober 2009
Diabetesvoeding, nee bedankt (Column)
Willem Bosman is voormalig secretaris van de Beraadsgroep Voeding van de Gezondheidsraad.“Bij mijn vader was ouderdomsdiabetes vastgesteld. De diëtist had hem een dieet voorgeschreven gebaseerd op de nieuwste inzichten. Gezonde voeding, het doet er niet wat je binnen dit concept eet maar wel hoe je eet. Dus regelmatig eten, weinig verzadigd vet gebruiken en de energiebalans in de gaten houden. Het was nog in de tijd dat er in ons land producten ‘speciaal bestemd voor diabetici’ in de winkelschappen lagen.
Op een Sinterklaasavond werd mijn vader door de Sint verwend met zo’n bijna zwarte chocoladeletter met het predicaat ‘geschikt voor diabetici’ erop. Er stond zelfs een goedkeuringsstempeltje op van de Diabetes Vereniging Nederland. Mijn vader, blij met deze attente geste van de goedheiligman, slingerde de letter in een razend tempo achter de kiezen. Met een reprimande van zijn zorgzame echtgenote als gevolg. Een kind kon echter zien dat de letter hem van geen kant smaakte.
Op mijn opmerking ‘maar hij mag toch best een gewone chocoladeletter’ reageerde het gezelschap ontzet en met afkeuring. ‘Het staat toch op de verpakking dat het speciaal geschikt is...’ en ‘die Vereniging heeft het goedgekeurd…’ en ‘je leest erover in de bladen…’ en ‘die en die zegt het ook…’ was hun weerwoord. Ik trachtte voorzichtig mijn gezag in de discussie op te vijzelen door eraan te herinneren dat ik ‘er toch voor had geleerd’. Ik had per slot van rekening in Wageningen Voeding en Levensmiddelentechnologie gestudeerd. Bovendien was ik werkzaam bij de gewichtige Voedingsraad die net een advies over de materie had uitgebracht. Niet gering toch? Het mocht niet baten. Ik kreeg met mijn kennis geen voet aan de grond bij deze geloofsgetrouwen. Ongeloof was mijn deel, wat ik ook te berde bracht.
Voor mij was het een belangrijk leermoment: kennis verliest het meestal van geloof, ook op het gebied van de voeding. Dat geldt niet alleen in de familiekring maar soms zelfs in Brussel.
Mijn vader stond overigens in de discussie geheel aan mijn kant. De speciaal voor hem bestemde chocoladeletter was hem slecht bekomen. Enkele dagen na Sinterklaas bracht ik hem een afgeprijsde echte chocoladeletter. Mijn moeder was niet thuis. Glimmend van trots bedankte hij me. Hij beloofde er in kleine stukjes van te zullen genieten en er wel een week over te zullen doen!”
Willem Bosman
Op mijn opmerking ‘maar hij mag toch best een gewone chocoladeletter’ reageerde het gezelschap ontzet en met afkeuring. ‘Het staat toch op de verpakking dat het speciaal geschikt is...’ en ‘die Vereniging heeft het goedgekeurd…’ en ‘je leest erover in de bladen…’ en ‘die en die zegt het ook…’ was hun weerwoord. Ik trachtte voorzichtig mijn gezag in de discussie op te vijzelen door eraan te herinneren dat ik ‘er toch voor had geleerd’. Ik had per slot van rekening in Wageningen Voeding en Levensmiddelentechnologie gestudeerd. Bovendien was ik werkzaam bij de gewichtige Voedingsraad die net een advies over de materie had uitgebracht. Niet gering toch? Het mocht niet baten. Ik kreeg met mijn kennis geen voet aan de grond bij deze geloofsgetrouwen. Ongeloof was mijn deel, wat ik ook te berde bracht.
Voor mij was het een belangrijk leermoment: kennis verliest het meestal van geloof, ook op het gebied van de voeding. Dat geldt niet alleen in de familiekring maar soms zelfs in Brussel.
Mijn vader stond overigens in de discussie geheel aan mijn kant. De speciaal voor hem bestemde chocoladeletter was hem slecht bekomen. Enkele dagen na Sinterklaas bracht ik hem een afgeprijsde echte chocoladeletter. Mijn moeder was niet thuis. Glimmend van trots bedankte hij me. Hij beloofde er in kleine stukjes van te zullen genieten en er wel een week over te zullen doen!”
Willem Bosman
Naschrift
Tot begin jaren negentig van de vorige eeuw waren in Nederland speciale voedingsmiddelen voor diabetici op de markt. In de periode 1980-1985 waren de wetenschappelijke inzichten m.b.t. het diabetesdieet echter drastisch veranderd. Volgens de nieuwe inzichten zou de basis van het diabetesdieet een gezonde voeding volgens de Richtlijnen goede voeding moeten zijn met speciale aandacht voor: regelmatig eten, weinig verzadigd vet en de energiebalans. De overtuiging groeide dat voor ‘producten geschikt voor diabetici’ in het diabetesdieet geen noodzaak meer was. Gezien de vaak hoge energie-inhoud en slechte vetzuursamenstelling was het gebruik ervan zelfs af te raden. In 1983 en 1984 heeft de toenmalige Voedingsraad de minister van Volksgezondheid gewezen op deze ontwikkelingen en gesteld dat er geen gezondheidskundige noodzaak bestond voor dit soort producten maar wellicht wel een commerciële behoefte.
Echter, in 1989 werd in de EU de Richtlijn ‘voor bijzondere voeding bestemde levensmiddelen’ van kracht die wel een plaats bood voor speciale producten voor diabetici. De nieuwe inzichten over het diabetesdieet waren nog niet in alle lidstaten gemeengoed terwijl er ook zwaar werd gelobbyd door producenten en enkele ‘diabetesverenigingen’ voor het opnemen van een dergelijke categorie. De Nederlandse overheid, die daar anders over dacht, was toch verplicht deze Richtlijn incl. de categorie te verwerken in de Warenwet. Zij werd door Brussel als het ware in een spagaat gezet. Zij paste in het Warenwetsbesluit echter een slimmigheidje toe waardoor het in ons land toch onmogelijk werd de aanduiding: geschikt voor diabetici op het etiket te vermelden.
Uiteindelijk groeide in de jaren negentig ook in Brussel de onzekerheid of de noodzaak van de categorie ‘voeding voor diabetici’ wel was te rechtvaardigen op grond van een overtuigende wetenschappelijke basis zoals de Richtlijn vereiste. Het duurde echter nog tot 1999 tot de categorie ‘voeding voor diabetici’ in de wachtstand werd gezet. In de Richtlijn werd een artikel opgenomen waarin de Europese Commissie zich verplichtte om voor 8 juli 2002 verslag uit te brengen over de noodzakelijkheid van deze categorie. Dit verslag kwam er pas in 2008. De Commissie kwam hierin met het voorstel de categorie maar te schrappen.
We leven nu in 2009. De categorie producten voor diabetici sluimert nog steeds in de wachtstand in de Richtlijn. Desondanks lijkt het nu vrijwel zeker dat dit dossier na ruim 20 jaar met een diepe zucht kan worden gesloten. Daar heeft de Commissie dan nog wel een advies van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid voor nodig. Snapt u het nog?
Willem Bosman
Tot begin jaren negentig van de vorige eeuw waren in Nederland speciale voedingsmiddelen voor diabetici op de markt. In de periode 1980-1985 waren de wetenschappelijke inzichten m.b.t. het diabetesdieet echter drastisch veranderd. Volgens de nieuwe inzichten zou de basis van het diabetesdieet een gezonde voeding volgens de Richtlijnen goede voeding moeten zijn met speciale aandacht voor: regelmatig eten, weinig verzadigd vet en de energiebalans. De overtuiging groeide dat voor ‘producten geschikt voor diabetici’ in het diabetesdieet geen noodzaak meer was. Gezien de vaak hoge energie-inhoud en slechte vetzuursamenstelling was het gebruik ervan zelfs af te raden. In 1983 en 1984 heeft de toenmalige Voedingsraad de minister van Volksgezondheid gewezen op deze ontwikkelingen en gesteld dat er geen gezondheidskundige noodzaak bestond voor dit soort producten maar wellicht wel een commerciële behoefte.
Echter, in 1989 werd in de EU de Richtlijn ‘voor bijzondere voeding bestemde levensmiddelen’ van kracht die wel een plaats bood voor speciale producten voor diabetici. De nieuwe inzichten over het diabetesdieet waren nog niet in alle lidstaten gemeengoed terwijl er ook zwaar werd gelobbyd door producenten en enkele ‘diabetesverenigingen’ voor het opnemen van een dergelijke categorie. De Nederlandse overheid, die daar anders over dacht, was toch verplicht deze Richtlijn incl. de categorie te verwerken in de Warenwet. Zij werd door Brussel als het ware in een spagaat gezet. Zij paste in het Warenwetsbesluit echter een slimmigheidje toe waardoor het in ons land toch onmogelijk werd de aanduiding: geschikt voor diabetici op het etiket te vermelden.
Uiteindelijk groeide in de jaren negentig ook in Brussel de onzekerheid of de noodzaak van de categorie ‘voeding voor diabetici’ wel was te rechtvaardigen op grond van een overtuigende wetenschappelijke basis zoals de Richtlijn vereiste. Het duurde echter nog tot 1999 tot de categorie ‘voeding voor diabetici’ in de wachtstand werd gezet. In de Richtlijn werd een artikel opgenomen waarin de Europese Commissie zich verplichtte om voor 8 juli 2002 verslag uit te brengen over de noodzakelijkheid van deze categorie. Dit verslag kwam er pas in 2008. De Commissie kwam hierin met het voorstel de categorie maar te schrappen.
We leven nu in 2009. De categorie producten voor diabetici sluimert nog steeds in de wachtstand in de Richtlijn. Desondanks lijkt het nu vrijwel zeker dat dit dossier na ruim 20 jaar met een diepe zucht kan worden gesloten. Daar heeft de Commissie dan nog wel een advies van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid voor nodig. Snapt u het nog?
Willem Bosman
Nieuwsbrief inhoudsopgave
Kort nieuws
Nieuws aanmelden
Wellicht heeft u zelf een nieuwtje dat in aanmerking komt voor plaatsing in deze rubriek? Mailt u ons op info@suikerstichting.nl.