Kinderen, leefstijl en gewicht | maart 2008
“Met KOALA een stap verder in het inzicht in determinanten van overgewicht bij jonge kinderen”
Aandoeningen zoals allergie, voedselovergevoeligheid, hooikoorts en astma komen steeds vaker voor. Dat geldt ook voor overgewicht en vetzucht, en gedacht wordt dat de kinderjaren een belangrijke periode zijn voor de ontwikkeling van overgewicht en de gevolgen daarvan op latere leeftijd. Dit zijn de hoofdthema’s van het KOALA-onderzoek waarbij KOALA staat voor Kind, Ouder en gezondheid: Aandacht voor Leefwijzen en Aanleg.Dr. ir. Annette Stafleu is projectleider van het KOALA-deelonderzoek Leefstijl en Gewicht. TNO is al vanaf de start in 2000 bij het KOALA-project betrokken. Daarbij is in 2005, op initiatief van TNO, het KOALA-cohort uitgebreid met een onderzoekslijn gericht op leefstijl en gewicht van de KOALA-kinderen.
Wat is de doelstelling van het deelonderzoek Leefstijl en Gewicht en hoe is het deelonderzoek opgezet?
“Het project is gericht op de energiebalans en de determinanten van de energiebalans bij kinderen. De doelstelling van het deelproject Leefstijl en Gewicht is om de relaties te onderzoeken tussen verschillende (gedrags)determinanten, voedselconsumptie, lichamelijke activiteit en gegevens over gewicht, lengte en middelomtrek.
Qua opzet van het deelonderzoek is de meeste informatie verzameld door middel van vragenlijsten. Ouders hebben een voedselfrequentie-vragenlijst ingevuld. Met deze door TNO ontwikkelde vragenlijst kan de energie-inneming van de kinderen worden berekend. Ook is gevraagd naar de lichamelijke activiteit van kinderen en de woonomgeving. Daarnaast zijn er ook vragen gesteld over de regels die ouders hebben met betrekking tot eten en bewegen. Aangezien het deelonderzoek wordt uitgevoerd bij een geboortecohort, kunnen we ook gegevens die in het verleden zijn verzameld gebruiken bij het beantwoorden van de onderzoeksvragen. Bijvoorbeeld geboortegewicht, borstvoeding, introductie van vaste voedingsmiddelen.”
Het KOALA-onderzoek loopt al sinds 2000 – het deelonderzoek Leefstijl en Gewicht sinds 2005; wanneer zijn de eerste resultaten van Leefstijl en Gewicht te verwachten? En wat hoopt u te vinden?
“De dataverzameling op 4-5 jarige leeftijd is eind 2007 afgerond. In 2008 zullen weer gegevens worden verzameld over gewicht, lengte en middelomtrek. De kinderen zijn dan 6-7 jaar oud. Wat dat betreft overlappen dataverzameling en analyse elkaar voortdurend. Waar we nu al wel naar kunnen kijken, is de relatie tussen voeding, beweging en gewicht en lengte op 4-5 jarige leeftijd. Ook kunnen we aan de hand van de verzamelde data onderzoeken hoe de relatie is tussen de factoren gemeten op baby en peuter leeftijd (zoals bijvoorbeeld geboortegewicht en borstvoeding) in relatie tot gewicht en lengte op 4-5 jarige leeftijd. We hopen meer inzicht te krijgen in de factoren die overgewicht bij kinderen veroorzaken. En vooral ook hoe verschillende gedragingen samenhangen. Wanneer bijvoorbeeld lichamelijke inactiviteit en consumptie van bepaalde voedingsmiddelengroepen samengaan, kun je hier specifiek je voorlichting op richten. In de loop van 2008 zullen hier resultaten van beschikbaar komen. Er zijn ook al andere analyses uitgevoerd. Een eerste artikel over astma en de data verkregen met de Actigraph beweegmeter verschijnt binnenkort.
Waar we vooral in geïnteresseerd zijn, zijn longitudinale analyses waarbij we de relatie tussen de (gedrags)determinanten gemeten op 4-5 jarige leeftijd en lengte en gewicht op 6-7 jarige leeftijd willen onderzoeken. Deze resultaten zullen pas aan het eind van 2008 beschikbaar komen.”
Naast gegevens over voeding worden in het cohort ook gegevens over beweging verzameld d.m.v. van vragenlijsten maar ook door kinderen bewegingsmeters te geven. Kunt u hier iets meer over vertellen?
“Voor dat deel van het onderzoek dat specifiek over bewegen gaat, werken we samen met onze collega’s van TNO Jeugd, Preventie en Bewegen. In het kader van Leefstijl en Gewicht is een subgroep van het cohort uitgenodigd om naar een locatie te komen (bijvoorbeeld een GGD in de buurt). Op deze locatie werden gewicht, lengte en middelomtrek gemeten. Ook kregen de kinderen een Actigraph beweegmeter om. Deze beweegmeter registreert hoeveel het kind beweegt. De kinderen droegen de beweegmeter gedurende een week. In totaal hebben 380 kinderen aan deze metingen meegedaan. De overige ouders van de totale groep van 2800 deelnemers hebben alleen de vragenlijsten ingevuld.”
In Nederland zijn op dit moment meerdere onderzoeken gaande op het gebied van kinderen en (over)gewicht, zoals bijvoorbeeld in Zwolle (zie: Andere Lopende Onderzoeken). Waarin onderscheidt KOALA Leefstijl en Gewicht zich ten opzichte van deze andere onderzoeksprojecten? Zijn er wellicht contacten en/of uitwisselingsintenties met deze onderzoeksgroepen?
“Het KOALA-deelproject Leefstijl en Gewicht is een deelonderzoek binnen een cohort van kinderen dat sinds de zwangerschap van de moeder wordt gevolgd. Een dergelijk longitudinaal onderzoek heeft als voordeel dat oorzaak/gevolg relaties kunnen worden vastgesteld. Dit is niet goed mogelijk in dwarsdoorsnede onderzoeken en onderzoeken die pas starten als mensen al overgewicht hebben. Die onderzoeken bieden weer andere mogelijkheden en inzichten. Voor de volledigheid hebben we wel contact met andere geboortecohorten in Nederland met als doel om mogelijk tot samenwerking te komen.”
In KOALA worden gegevens van de moeder tijdens de zwangerschap gekoppeld aan de ontwikkeling van haar kind(eren). Bestaat er een theorie over een mogelijke relatie tussen zwangerschap en ontwikkeling van overgewicht bij jonge kinderen?
“Tja, theorieën genoeg. In KOALA kijken we vooral naar de relatie leefstijl en gewicht. Echter, niet alles is bepaald door de leefstijl en omgevingsinvloeden van het kind. Overgewicht is voor een deel ook erfelijk bepaald. Bovendien zouden inderdaad ook factoren tijdens de zwangerschap van invloed kunnen zijn op het ontstaan van overgewicht bij kinderen, zoals de leeftijd van de moeder en het geboortegewicht. Aangezien de moeders al participeerden in het onderzoek tijdens hun zwangerschap, kunnen ook hun zwangerschapsfactoren in de analyses worden betrokken. Zo zouden we een mogelijke relatie tussen zwangerschap en de ontwikkeling van overgewicht bij jonge kinderen, mocht die bestaan, op het spoor kunnen komen.”
Zo’n groot onderzoek als KOALA levert hooggespannen verwachtingen op. Onderzoeksresultaten die er gewoon om vragen om ‘gebruikt’ te worden. Wat verwacht u dat er gedaan wordt met de uitkomsten van KOALA Leefstijl en Gewicht?
“We verwachten in de loop van 2008 en 2009 onze deelonderzoeksresultaten te kunnen publiceren. Uiteraard hopen we dat deze resultaten vervolgens handvatten opleveren voor beleid en interventiestudies om gezond gewicht bij kinderen te stimuleren. Dus dat we weer een stapje verder komen om overgewicht bij jonge kinderen te verminderen en, door goede preventie, te voorkomen.”
Wat is de doelstelling van het deelonderzoek Leefstijl en Gewicht en hoe is het deelonderzoek opgezet?
“Het project is gericht op de energiebalans en de determinanten van de energiebalans bij kinderen. De doelstelling van het deelproject Leefstijl en Gewicht is om de relaties te onderzoeken tussen verschillende (gedrags)determinanten, voedselconsumptie, lichamelijke activiteit en gegevens over gewicht, lengte en middelomtrek.
Qua opzet van het deelonderzoek is de meeste informatie verzameld door middel van vragenlijsten. Ouders hebben een voedselfrequentie-vragenlijst ingevuld. Met deze door TNO ontwikkelde vragenlijst kan de energie-inneming van de kinderen worden berekend. Ook is gevraagd naar de lichamelijke activiteit van kinderen en de woonomgeving. Daarnaast zijn er ook vragen gesteld over de regels die ouders hebben met betrekking tot eten en bewegen. Aangezien het deelonderzoek wordt uitgevoerd bij een geboortecohort, kunnen we ook gegevens die in het verleden zijn verzameld gebruiken bij het beantwoorden van de onderzoeksvragen. Bijvoorbeeld geboortegewicht, borstvoeding, introductie van vaste voedingsmiddelen.”
Het KOALA-onderzoek loopt al sinds 2000 – het deelonderzoek Leefstijl en Gewicht sinds 2005; wanneer zijn de eerste resultaten van Leefstijl en Gewicht te verwachten? En wat hoopt u te vinden?
“De dataverzameling op 4-5 jarige leeftijd is eind 2007 afgerond. In 2008 zullen weer gegevens worden verzameld over gewicht, lengte en middelomtrek. De kinderen zijn dan 6-7 jaar oud. Wat dat betreft overlappen dataverzameling en analyse elkaar voortdurend. Waar we nu al wel naar kunnen kijken, is de relatie tussen voeding, beweging en gewicht en lengte op 4-5 jarige leeftijd. Ook kunnen we aan de hand van de verzamelde data onderzoeken hoe de relatie is tussen de factoren gemeten op baby en peuter leeftijd (zoals bijvoorbeeld geboortegewicht en borstvoeding) in relatie tot gewicht en lengte op 4-5 jarige leeftijd. We hopen meer inzicht te krijgen in de factoren die overgewicht bij kinderen veroorzaken. En vooral ook hoe verschillende gedragingen samenhangen. Wanneer bijvoorbeeld lichamelijke inactiviteit en consumptie van bepaalde voedingsmiddelengroepen samengaan, kun je hier specifiek je voorlichting op richten. In de loop van 2008 zullen hier resultaten van beschikbaar komen. Er zijn ook al andere analyses uitgevoerd. Een eerste artikel over astma en de data verkregen met de Actigraph beweegmeter verschijnt binnenkort.
Waar we vooral in geïnteresseerd zijn, zijn longitudinale analyses waarbij we de relatie tussen de (gedrags)determinanten gemeten op 4-5 jarige leeftijd en lengte en gewicht op 6-7 jarige leeftijd willen onderzoeken. Deze resultaten zullen pas aan het eind van 2008 beschikbaar komen.”
Naast gegevens over voeding worden in het cohort ook gegevens over beweging verzameld d.m.v. van vragenlijsten maar ook door kinderen bewegingsmeters te geven. Kunt u hier iets meer over vertellen?
“Voor dat deel van het onderzoek dat specifiek over bewegen gaat, werken we samen met onze collega’s van TNO Jeugd, Preventie en Bewegen. In het kader van Leefstijl en Gewicht is een subgroep van het cohort uitgenodigd om naar een locatie te komen (bijvoorbeeld een GGD in de buurt). Op deze locatie werden gewicht, lengte en middelomtrek gemeten. Ook kregen de kinderen een Actigraph beweegmeter om. Deze beweegmeter registreert hoeveel het kind beweegt. De kinderen droegen de beweegmeter gedurende een week. In totaal hebben 380 kinderen aan deze metingen meegedaan. De overige ouders van de totale groep van 2800 deelnemers hebben alleen de vragenlijsten ingevuld.”
In Nederland zijn op dit moment meerdere onderzoeken gaande op het gebied van kinderen en (over)gewicht, zoals bijvoorbeeld in Zwolle (zie: Andere Lopende Onderzoeken). Waarin onderscheidt KOALA Leefstijl en Gewicht zich ten opzichte van deze andere onderzoeksprojecten? Zijn er wellicht contacten en/of uitwisselingsintenties met deze onderzoeksgroepen?
“Het KOALA-deelproject Leefstijl en Gewicht is een deelonderzoek binnen een cohort van kinderen dat sinds de zwangerschap van de moeder wordt gevolgd. Een dergelijk longitudinaal onderzoek heeft als voordeel dat oorzaak/gevolg relaties kunnen worden vastgesteld. Dit is niet goed mogelijk in dwarsdoorsnede onderzoeken en onderzoeken die pas starten als mensen al overgewicht hebben. Die onderzoeken bieden weer andere mogelijkheden en inzichten. Voor de volledigheid hebben we wel contact met andere geboortecohorten in Nederland met als doel om mogelijk tot samenwerking te komen.”
In KOALA worden gegevens van de moeder tijdens de zwangerschap gekoppeld aan de ontwikkeling van haar kind(eren). Bestaat er een theorie over een mogelijke relatie tussen zwangerschap en ontwikkeling van overgewicht bij jonge kinderen?
“Tja, theorieën genoeg. In KOALA kijken we vooral naar de relatie leefstijl en gewicht. Echter, niet alles is bepaald door de leefstijl en omgevingsinvloeden van het kind. Overgewicht is voor een deel ook erfelijk bepaald. Bovendien zouden inderdaad ook factoren tijdens de zwangerschap van invloed kunnen zijn op het ontstaan van overgewicht bij kinderen, zoals de leeftijd van de moeder en het geboortegewicht. Aangezien de moeders al participeerden in het onderzoek tijdens hun zwangerschap, kunnen ook hun zwangerschapsfactoren in de analyses worden betrokken. Zo zouden we een mogelijke relatie tussen zwangerschap en de ontwikkeling van overgewicht bij jonge kinderen, mocht die bestaan, op het spoor kunnen komen.”
Zo’n groot onderzoek als KOALA levert hooggespannen verwachtingen op. Onderzoeksresultaten die er gewoon om vragen om ‘gebruikt’ te worden. Wat verwacht u dat er gedaan wordt met de uitkomsten van KOALA Leefstijl en Gewicht?
“We verwachten in de loop van 2008 en 2009 onze deelonderzoeksresultaten te kunnen publiceren. Uiteraard hopen we dat deze resultaten vervolgens handvatten opleveren voor beleid en interventiestudies om gezond gewicht bij kinderen te stimuleren. Dus dat we weer een stapje verder komen om overgewicht bij jonge kinderen te verminderen en, door goede preventie, te voorkomen.”
Nieuwsbrief inhoudsopgave
Kort nieuws
Nieuws aanmelden
Wellicht heeft u zelf een nieuwtje dat in aanmerking komt voor plaatsing in deze rubriek? Mailt u ons op info@suikerstichting.nl.